Sách Ehon – “Thực phẩm tâm hồn” giúp bé phát triển trí tuệ toàn diện

Trong hành trình nuôi dạy và đồng hành cùng con trẻ, việc lựa chọn những phương pháp giáo dục sớm luôn là trăn trở hàng đầu của các bậc phụ huynh. Khác với những phương pháp mang tính nhồi nhét hay tạo áp lực, giáo dục thông qua những trang sách luôn mang lại giá trị bền vững và tự nhiên nhất. Trong đó, sách Ehon từ lâu đã được ví như một loại “thực phẩm tâm hồn” không thể thiếu, đóng vai trò nền tảng trong việc nuôi dưỡng và phát triển trí tuệ toàn diện cho trẻ ngay từ những năm tháng đầu đời.
Bài viết bách khoa toàn thư này sẽ cung cấp cho cha mẹ một góc nhìn sâu sắc, đa chiều và toàn diện nhất về dòng sách đặc biệt này, từ đó giúp cha mẹ biết cách ứng dụng hiệu quả để khai mở tối đa tiềm năng của con.

Sách Ehon là gì? Nguồn gốc và đặc điểm của dòng sách đặc biệt này

Để hiểu được giá trị cốt lõi của phương pháp giáo dục này, trước tiên chúng ta cần đi sâu vào định nghĩa cũng như nguồn gốc ra đời của nó. Ehon (絵本) trong tiếng Nhật được ghép từ hai chữ: "E" (絵) nghĩa là hình ảnh, bức tranh và "Hon" (本) nghĩa là cuốn sách. Như vậy, định nghĩa ngắn gọn về Ehon chính là những cuốn sách truyện được minh họa bằng tranh ảnh, dành riêng cho đối tượng là trẻ em từ độ tuổi sơ sinh (0 tuổi) cho đến giai đoạn tiểu học.

Tại sao Ehon luôn được gắn liền với danh xưng "sách tranh Nhật Bản"? Điều này xuất phát từ lịch sử và triết lý giáo dục sâu sắc của quốc gia này. Tại Nhật Bản, Ehon không chỉ đơn thuần là một phương tiện giải trí mà đã được nâng tầm thành một công cụ giáo dục sớm bắt buộc trong các gia đình và trường mầm non. Người Nhật quan niệm rằng, những hình ảnh và câu chuyện đầu đời sẽ định hình nhân cách và thế giới quan của trẻ. Đặc điểm nổi bật nhất của Ehon chính là sự kết hợp hoàn hảo giữa những bức tranh giàu tính biểu đạt, màu sắc tinh tế cùng với những câu từ ngắn gọn, súc tích, mang đậm tính tượng thanh và tượng hình. Để tìm hiểu cặn kẽ hơn về khái niệm cũng như những tác động chi tiết của nó, cha mẹ có thể tham khảo thêm bài viết giải đáp sách Ehon là gì của chúng tôi.

Lợi ích vượt trội khi cho trẻ tiếp xúc với Ehon từ sớm

Việc đọc sách cho trẻ nghe từ sớm không phải là một trào lưu nhất thời mà là một phương pháp đã được các chuyên gia tâm lý học và giáo dục học nhi đồng trên toàn thế giới công nhận. Những lợi ích mà dòng sách này mang lại tác động trực tiếp đến nhiều vùng chức năng khác nhau trên não bộ của trẻ.

Kích thích trí tưởng tượng và khả năng quan sát

Ở những năm tháng đầu đời, trẻ tiếp nhận thông tin từ thế giới chủ yếu thông qua thị giác. Những bức tranh trong sách với đa dạng phong cách vẽ—từ nét vẽ bút chì mộc mạc, màu nước loang mềm mại cho đến những mảng màu tương phản sắc nét—giúp kích thích mạnh mẽ thị giác của trẻ. Trẻ sẽ học cách quan sát các chi tiết nhỏ, phân biệt màu sắc, hình khối và từ đó hình thành nên một trí tưởng tượng phong phú, bay bổng không giới hạn.

Nuôi dưỡng tình cảm và sợi dây kết nối giữa cha mẹ - con cái

Một trong những giá trị vô hình nhưng lớn lao nhất của sách tranh chính là sự gắn kết. Khi cha mẹ ôm con vào lòng, cùng lật giở từng trang sách và cất lên giọng đọc truyền cảm, cơ thể trẻ sẽ tự động tiết ra hormone oxytocin (hormone tình yêu). Điều này mang lại cho trẻ cảm giác an toàn tuyệt đối, sự che chở và tình yêu thương vô điều kiện, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển tâm lý lành mạnh sau này.

Hỗ trợ phát triển ngôn ngữ và vốn từ vựng

Dù trẻ chưa biết nói, não bộ của trẻ vẫn đang âm thầm ghi nhận và xử lý các âm thanh ngôn ngữ. Thông qua những từ ngữ lặp đi lặp lại có nhịp điệu trong sách, trẻ sẽ dần làm quen với cấu trúc câu, ngữ điệu và phát âm. Đây là bước đệm hoàn hảo giúp trẻ bật âm nhanh hơn, nói sõi hơn và có vốn từ vựng phong phú, diễn đạt cảm xúc một cách mạch lạc khi bước vào giai đoạn tập nói.

Phân loại sách Ehon theo từng giai đoạn phát triển của trẻ

Một trong những sai lầm phổ biến của các bậc phụ huynh là chọn sách không phù hợp với độ tuổi và cột mốc phát triển nhận thức của con. Sự phát triển tâm sinh lý của trẻ thay đổi theo từng tháng, do đó, sách cũng được thiết kế và phân loại cực kỳ khoa học để tương thích với từng giai đoạn này.

Giai đoạn từ 0 - 1 tuổi: Đánh thức các giác quan

Đặc điểm: Ở độ tuổi sơ sinh, thị lực của trẻ còn rất yếu và đang trong quá trình hoàn thiện. Trẻ chủ yếu nhìn rõ những vật ở khoảng cách gần (khoảng 20-30cm) và đặc biệt nhạy cảm với các màu sắc có độ tương phản cao như đen, trắng, đỏ. Do đó, sách trong giai đoạn này thường có hình ảnh rất lớn, họa tiết đơn giản, lặp đi lặp lại và cực kỳ ít chữ (hoặc chỉ là các từ tượng thanh như "bùm", "keng", "meo"). Mục đích cốt lõi không phải là dạy trẻ kiến thức mà là kích thích dây thần kinh thị giác và thính giác. Để có danh sách cụ thể những tựa sách tốt nhất cho độ tuổi sơ sinh, cha mẹ hãy xem ngay tuyển tập sách Ehon cho bé 0-1 tuổi.

Giai đoạn từ 1 - 3 tuổi: Khám phá thế giới xung quanh

Đặc điểm: Đây là giai đoạn bùng nổ về mặt vận động và bắt đầu hình thành ý thức cá nhân. Trẻ đã biết đi, biết chạy và khao khát khám phá mọi thứ xung quanh mình. Cùng với đó, vốn từ vựng của trẻ bắt đầu phát triển mạnh mẽ. Chủ đề sách ở giai đoạn này thường xoay quanh các sự vật, hiện tượng vô cùng gần gũi trong đời sống hàng ngày: các con vật nuôi, đồ vật trong nhà, phương tiện giao thông, hoặc các thói quen sinh hoạt cơ bản như đánh răng, đi vệ sinh, tự mặc quần áo. Thông qua các nhân vật ngộ nghĩnh, trẻ sẽ học được cách bắt chước và tự lập trong sinh hoạt.

Giai đoạn từ 3 - 6 tuổi: Phát triển tư duy và cảm xúc

Đặc điểm: Ở lứa tuổi mẫu giáo lớn, não bộ của trẻ đã đủ khả năng để theo dõi một cốt truyện có logic, có nguyên nhân và kết quả. Sách cho giai đoạn này sẽ có cốt truyện dài hơn, nhiều chữ hơn và các tình huống phức tạp hơn. Nội dung thường lồng ghép những bài học ý nghĩa về tình bạn, lòng dũng cảm, sự chia sẻ, cách đối diện với sự thất vọng hay giận dữ. Trẻ sẽ học được kỹ năng giải quyết vấn đề và phát triển trí thông minh cảm xúc (EQ) thông qua việc đặt mình vào vị trí của các nhân vật trong truyện.

Review những bộ sách Ehon kinh điển không thể thiếu trong tủ sách của bé

Thị trường sách tranh hiện nay vô cùng phong phú, nhưng có những tác phẩm đã trở thành tượng đài kinh điển, được hàng triệu bà mẹ trên thế giới săn lùng và chứng minh được hiệu quả tuyệt vời qua nhiều thế hệ.

Đầu tiên phải kể đến bộ "Ai ở sau lưng bạn thế" – một siêu phẩm giúp trẻ rèn luyện khả năng quan sát, suy luận không gian và nhận biết các loài động vật thông qua trò chơi trốn tìm qua từng trang giấy. Tiếp theo là cuốn "Moi Moi" – một hiện tượng xuất bản được nghiên cứu bởi Đại học Tokyo, với các hình ảnh và âm thanh được chứng minh khoa học là có khả năng thu hút sự chú ý tuyệt đối và dỗ nín khóc cho trẻ sơ sinh một cách thần kỳ. Ngoài ra, không thể bỏ qua các dòng sách tương tác (lật mở, sờ chạm, đục lỗ), nơi trẻ không chỉ nhìn mà còn được dùng tay để tương tác vật lý với cuốn sách, giúp phát triển xúc giác và vận động tinh. Để đọc đánh giá chi tiết và hướng dẫn sử dụng các bộ sách này, phụ huynh không nên bỏ qua bài Review bộ sách Ehon Ai ở sau lưng bạn thế cùng các tựa sách tương tác đỉnh cao khác.

Bí quyết đọc sách Ehon giúp bé hào hứng và tăng tính tương tác

Sở hữu một cuốn sách hay chỉ là điều kiện cần, điều kiện đủ để phương pháp này phát huy tối đa tác dụng chính là cách cha mẹ tương tác và truyền tải nội dung cuốn sách đến con. Đọc sách cho trẻ nhỏ hoàn toàn khác với việc người lớn tự đọc sách.

Lựa chọn thời điểm đọc sách lý tưởng trong ngày

Việc xây dựng một thói quen (routine) là vô cùng quan trọng. Cha mẹ có thể chọn đọc sách vào buổi tối trước khi đi ngủ khoảng 30 phút để giúp trẻ thư giãn, dễ dàng đi vào giấc ngủ sâu. Hoặc cũng có thể là một khoảng thời gian cố định vào buổi sáng cuối tuần. Quan trọng nhất là không gian phải yên tĩnh, không bị phân tâm bởi tivi, điện thoại hay đồ chơi điện tử.

Cách thay đổi ngữ điệu và sử dụng cử chỉ khi đọc

Giọng nói của cha mẹ chính là nhạc cụ tuyệt vời nhất. Khi đọc, hãy thay đổi ngữ điệu linh hoạt: giọng ồm ồm cho bác gấu, giọng lảnh lót cho chú chim nhỏ, hay thì thầm bí mật ở những tình huống hồi hộp. Kết hợp với biểu cảm khuôn mặt phong phú, ánh mắt giao tiếp liên tục với con và các cử chỉ tay (chỉ trỏ vào hình, giả vờ gõ cửa...) sẽ biến trang sách tĩnh thành một vở kịch sống động. Nếu bạn còn bỡ ngỡ, hãy tham khảo ngay bài hướng dẫn chi tiết cách đọc sách Ehon cho bé chuẩn phương pháp giáo dục Nhật Bản.

Kinh nghiệm chọn mua bộ sách Ehon chính hãng và phù hợp

Khi sách tranh Nhật Bản ngày càng phổ biến, thị trường cũng xuất hiện nhiều sản phẩm kém chất lượng, in lậu hoặc các file PDF trôi nổi. Để đảm bảo an toàn và tối ưu hóa trải nghiệm của trẻ, việc chọn mua sách cần tuân thủ những tiêu chuẩn khắt khe.

Kiểm tra chất liệu giấy, mực in (an toàn cho trẻ em)

Trẻ nhỏ, đặc biệt là giai đoạn 0-2 tuổi, thường có thói quen cho mọi thứ vào miệng để khám phá, bao gồm cả sách. Do đó, cha mẹ bắt buộc phải chọn mua sách chính hãng, được in bằng loại mực có nguồn gốc thực vật (như mực đậu nành) hoàn toàn không chứa chì hay độc tố. Giấy in phải là loại giấy dày dặn, chống lóa để bảo vệ thị lực, và các góc sách phải được bo tròn để không làm xước làn da non nớt của trẻ.

Chọn nhà xuất bản uy tín

Tại Việt Nam, có những đơn vị phát hành đã khẳng định được tên tuổi và uy tín trong việc mua bản quyền và dịch thuật mảng sách này như Mọt Sách Mogu, Nhà xuất bản Kim Đồng, hay Quảng Văn. Mua sách từ các nhà xuất bản này đảm bảo bản dịch chuẩn xác, giữ nguyên được linh hồn của nguyên tác tiếng Nhật.

Lưu ý về các phiên bản PDF và sách giấy

Rất nhiều phụ huynh tải các file PDF miễn phí trên mạng và cho con xem qua iPad hoặc điện thoại. Đây là một sai lầm nghiêm trọng. Ánh sáng xanh từ màn hình điện tử sẽ gây hại cho mắt trẻ, đồng thời làm mất đi hoàn toàn trải nghiệm xúc giác (sờ, lật, nắm) – một yếu tố cốt lõi của giáo dục Ehon. Trẻ cần được tương tác với một cuốn sách vật lý thực thụ để cảm nhận độ nhám của giấy và rèn luyện kỹ năng vận động tinh của đôi bàn tay.

Kết luận

Sách Ehon không mang đến những kiến thức hàn lâm hay phép tính phức tạp; thứ mà dòng sách này ươm mầm chính là một tâm hồn phong phú, một trái tim biết đồng cảm và một trí tuệ linh hoạt, sáng tạo. Những cuốn sách tranh nhỏ bé chính là cầu nối tuyệt vời để cha mẹ bước vào thế giới của con, cùng con khóc, cùng con cười và cùng con lớn lên mỗi ngày.

Việc xây dựng thói quen đọc sách cho con không phải là một nhiệm vụ có thể hoàn thành trong một sớm một chiều mà đòi hỏi sự kiên nhẫn, bền bỉ của cha mẹ. Hãy bắt đầu từ việc chọn đúng sách theo độ tuổi, tạo ra những khoảnh khắc đọc sách đầy ắp tiếng cười và tình yêu thương. Đầu tư vào những trang sách giấy hôm nay chính là khoản đầu tư vững chắc nhất cho trí tuệ và nhân cách của trẻ trong tương lai.